დათვის ბრინჯაოს სტატუეტები კოლხეთის მთიანეთიდან

ანოტაცია

კოლხეთის კულტურებში ადრეული და შუა ბრინჯაოს ხანის დათვის ფიგურების შექმნა ჯერ კიდევ დაუდასტურებელია. ანალოგიურად, კოლხეთის გვიანი ბრინჯაოს ხანის მხატვრული არტეფაქტები მოიცავს სხვადასხვა ცხოველის გრავირებულ გამოსახულებებს, რომელთაგან დათვები შესამჩნევად არ არის. თუმცა, აღსანიშნავია გამონაკლისი კოლხეთის მთებში ნაპოვნი ბრინჯაოს ქანდაკებები, რომლებიც არქეოლოგიური გათხრების შედეგად და შემთხვევით იქნა აღმოჩენილი და რამაც შეიძლება წვლილი შეიტანოს ამ თემაზე საუბარში.
გვიან პერიოდებს რაც შეეხება, გვიანი ბრინჯაოს ხანიდან ადრეული რკინის ხანამდე დათვის ფიგურები (ბრილის სამარხი, აბარი, ღარი, აზანტა) შესაძლოა უკავშირდებოდეს შეუსწავლელ ადგილობრივ რელიგიურ პრაქტიკას. ამის შესასწავლად უნდა გადავხედოთ ქართულ ეთნოგრაფიულ ტრადიციებს, მითებსა და ფოლკლორს. კავკასიაში ყავისფერი დათვი ბინადრობს უხვი ტყეებით, სადაც მცენარეული რესურსებია. ეს შეიძლება ხსნიდეს, თუ რატომ არსებობდა ამ ცხოველის პატივსაცემად კულტი რეგიონში.
შესაბამისი მცირე ზომის ბრინჯაოს სკულპტურული არტეფაქტები კოლხეთის სხვაგან არ გვხვდება. კოსნიერსკას კოლექციის მიხედვით, ასეთი არტეფაქტები ტიპიურია დიგორიას გვიანი ბრინჯაოს ხანის კულტურისთვის (მთიანი ჩრდილოეთ ოსეთი). თეთრა და ზემო ცუცხვატის გამოქვაბულებში, მუსტერიის პერიოდით დათარიღებული, სპეციალურად განლაგებული გამოქვაბულის დათვის თავის ქალები შესაძლოა ამ ტერიტორიაზე დათვის კულტზე მიუთითებდეს.
ადგილობრივი მტკიცებულებების უფრო ფართო კონტექსტში განხილვის შემთხვევაში, დათვის კულტი მთელ მსოფლიოში იყო აღმოჩენილი, მათ შორის სკანდინავიაში, კოლის ნახევარკუნძულზე, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ევროპაში, ციმბირის ტაიგაში, ამურის რეგიონში, შვეიცარიასა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტაიგაში. ის განსაკუთრებით პოპულარული იყო აღმოსავლეთ ევროპაში სკვითების პერიოდში. გარდა ამისა, ის უძველესი დროიდან არსებობდა ჩრდილოეთ კავკასიელ ხალხებში (ოსები, ჩერქეზები, ჩეჩნები, ინგუშები). დათვის კულტი ასევე ჩნდება სომხეთში ადრეული რკინის ხანიდან და კლასიკური ხანიდან.
არსებული მონაცემების საფუძველზე უნდა ვივარაუდოთ, რომ კოლხეთის მთებში დათვის კულტი ქვის ხანაში წარმოიშვა, რაჭაში აღმოჩენილ ბრინჯაოს ქანდაკებებამდე დიდი ხნით ადრე. ამისათვის არსებობდა ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობები, როგორიცაა ხშირი ტყეები და უხვი მცენარეული საკვები. იგივე შეიძლება ითქვას აზანტას ვაკეზე აღმოჩენილ დათვის მინიატურულ ქანდაკებაზეც. სამწუხაროდ, ამ ეტაპზე არქეოლოგიურ მასალებზე დაყრდნობით უფრო ზუსტი მონაცემები არ გვაქვს.