ვინ იყო “ვიღაც იმერელი”
საკვანძო სიტყვები:
ილია ჭავჭავაძე, მკვლელობა, გამოძიებაანოტაცია
ილია ჭავჭავაძე 1907 წლის 30 აგვისტოს მოკლეს და გამოძიება მეორე დღეს, 31 აგვისტოს, დაიწყო. მიუხედავად იმისა, რომ ჭავჭავაძე რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო საბჭოს წევრის სტატუსით სარგებლობდა, მისი მკვლელობის გამოძიება არც სანქტ-პეტერბურგში და არც თბილისში განსაკუთრებული მნიშვნელობის საკითხად არ განიხილებოდა. სახელმწიფო საბჭოს წევრის სიცოცხლის დაცვაზე პასუხისმგებლობა კავკასიის ვიცე-სამეფოს ადმინისტრაციას, ასევე საიდუმლო სამსახურებსა და სამართალდამცავ ორგანოებს ეკისრებოდათ. თავიდანვე ამ ინსტიტუტებმა განზრახ მიიღეს ზომები, რათა ილია ჭავჭავაძის მკვლელობა შეკვეთილ პოლიტიკურ მკვლელობად არ ჩაეთვალათ. ხელისუფლება ცდილობდა დანაშაულის ისე წარმოეჩინა, რომ ჭავჭავაძე აგრარული მიზეზების გამო მოკლეს მის წინააღმდეგ მყოფმა ადგილობრივმა გლეხებმა. რატომ იყო ასე მნიშვნელოვანი კავკასიის ვიცე-სამეფოს ადმინისტრაციისთვის მკვლელობის პოლიტიკურად აღიარებისგან თავის არიდება? განსხვავება გადამწყვეტი იყო: შეკვეთილი პოლიტიკური მკვლელობის შემთხვევაში, კავკასიის ვიცე-სამეფოს ადმინისტრაციას, სპეცსამსახურებთან და სამართალდამცავ ორგანოებთან ერთად, გაცილებით მეტი პასუხისმგებლობა დაეკისრებოდა, ვიდრე გლეხების მიერ მემამულის მკვლელობის შემთხვევაში. ასევე განიხილებოდა დანაშაულის ალტერნატიული ვერსია - ძარცვის მიზნით ჩადენილი მკვლელობა. თუმცა, მთელი წლის განმავლობაში გამომძიებელი ნ. ფ. ილიაშენკო ვერ იპოვა ვერც ერთი მტკიცებულება, რომელიც დამაჯერებლად დაადასტურებდა, რომ ილია ჭავჭავაძის მკვლელობა არ იყო შეკვეთილი პოლიტიკური აქტი. გაჭიანურებულმა გამოძიებამ საზოგადოების მზარდი უკმაყოფილება გამოიწვია.
ჩიხში შესვლის შემდეგ, საგამოძიებო ორგანოებმა საზოგადოებრივი აზრის დასამშვიდებლად დანაშაულის შესახებ ცრუ ჩვენებების შეთხზვას მიმართეს. ერთ-ერთი ასეთი შეთხზული ვერსია ილია ჭავჭავაძის მკვლელობაში „ვიღაც იმერელის“ სავარაუდო მონაწილეობას ეხებოდა. „ვიღაც იმერელის“ მონაწილეობის შესახებ ჩვენება მისცეს, ვერანაირი ინფორმაცია ვერ მიაწოდეს მისი ვინაობის შესახებ. აშკარა იყო, რომ ეს ცრუ მოწმეები უბრალოდ იმეორებდნენ გამომძიებლის მიერ აგებულ ნარატივს. როგორც მოსალოდნელი იყო, ოფიციალური ძებნა კვლავ ჩაიშალა და ვერ შეძლო დანაშაულთან დაკავშირებული იმერელი ერთი პირის იდენტიფიცირებაც კი.
