ზემო სვანეთის მოხატული კანკელების ადრეული დეკორი და ადგილობრივი ხალხური საწესო კულტურა

ანოტაცია

ზემო სვანეთში, ნაკიპარის, ჟიბიანისა და ლაგურკას ეკლესიებში, საკურთხევლის ზღუდეების ორიგინალური მოხატული დეკორაცია ხაზს უსვამს ეკლესიის ყველაზე წმინდა და ვიზუალურად თვალსაჩინო ნაწილის - საკურთხევლის - და ნავისგან გამომყოფი ტიხრის მნიშვნელობას. ეს კონცეპტუალური და მხატვრული მიდგომა ამ დეკორაციებს ბიზანტიასა და ქრისტიანულ აღმოსავლეთში საკურთხევლის ზღუდეებისა და ტამპლონების მორთულობის უფრო ფართო ტრადიციაში ათავსებს, რომელიც მე-6-მე-10 საუკუნეებით თარიღდება.
ამავდროულად, ადგილობრივი შეხედულებებისა და ხალხური მხატვრული ტრადიციების გავლენა აშკარად ჩანს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს მნიშვნელოვანი წყარო იყო ზემო სვანეთის ადრეული ეკლესიების ორიგინალური დეკორატიული პროგრამების ფორმირებაში. მოტივების რეპერტუარი და კომპოზიციების ორგანიზება პარალელურად მიმდინარეობს ბიზანტიური ტამპლონებისა და არქიტრავებისთვის დამახასიათებელ იკონოგრაფიულ სქემებთან, მათ შორის მედალიონებთან, როზეტებთან და რომბებთან, ასევე გეომეტრიულ და ზოომორფულ ორნამენტებთან. თუმცა, ეს დეკორატიული კომპოზიციები არა მხოლოდ ანალოგიურია, არამედ გარკვეული ასპექტებით პირდაპირ შეესაბამება ტრადიციული სვანური ძველი საცხოვრებლის ხის ინტერიერში - მაჩუბში არსებულ ორნამენტულ ლექსიკას.
ნაკიპარის, ჟიბიანისა და ლაგურკას ეკლესიებში საკურთხევლის ზღუდეების ანიკონური დეკორაციები, რომლებიც მე-9-10 საუკუნეებით თარიღდება, საკურთხევლის ფარდის მორთულობის განვითარების ადრეულ ეტაპს წარმოადგენს. ეს დეკორაციები ადრეული ეკლესიის დეკორაციის ერთიანი სისტემის ნაწილს წარმოადგენს და ამავდროულად ინტერიერში გამორჩეულ მხატვრულ აქცენტს წარმოადგენს. უფრო მეტიც, ისინი ღირებულ მტკიცებულებას იძლევიან ადრეული შუა საუკუნეების საქართველოში ეკლესიის დეკორაციის ხასიათისა და ევოლუციის გასაგებად.